Mieszkańcy miast to temat często podejmowany przez artystów. Zarówno w literaturze jak również dziełach plastycznych możemy spotkać bohaterów zróżnicowanych pod względem majątkowym i społecznym oraz reprezentującym różne zawody. Intensywny rozwój miast wpływał na edukację i kulturę. W Warszawie zmiany te były szczególnie widoczne. W 1816 roku miasto liczyło 81 020 mieszkańców, w 1820 roku było ich już ponad 100 tysięcy, a w 1830 roku prawie 140 tysięcy. W związku z tym rosła też liczba urzędników, burżuazji i mieszczaństwa zainteresowanych kulturą. W 1816 roku utworzono Uniwersytet Warszawski, powstawały teatry, organizowano publiczne wystawy sztuki, co z kolei wpływało na rozwój krytyki artystycznej. Wszystko to wpływało na zwiększenie zainteresowanie sztuką. Przykładem dzieła będącego dokumentem ówczesnego życia kulturalnego jest obraz Wincentego Kasprzyckiego prezentujący odbywającą się w Gabinecie Mineralogicznym Uniwersytetu Warszawskiego V Warszawską Wystawę Sztuk Pięknych. To malarski dokument ukazujący zarówno dzieła, artystów jak również sposób eksponowania prac i wygląd zwiedzających. Malarz ukończył obraz przed zakończeniem ekspozycji, która trwała od 24 maja do 20 lipca 1828 roku i umieścił swoje dzieło na wystawie. Spotkało się ono z dużym zai interesowaniem publiczności i prasy, która pisała: Na wystawę sztuk pięknych przybył obraz wystawiający tegoroczną wystawę w perspektywie przez W. Kasprzyckiego. Dzieło to w czasie ekspozycji wykonane ze wszech miar interesujące […] obraz ten przypominać będzie wzrost sztuk pięknych w kraju naszym, zwłaszcza iż autor przedsiębiorąc wykonać ten szczęśliwy pomysł, umieścił w tymże obrazie celniejszych artystów w kraju będących, przez co stał się obraz nierównie interesowniejszym. (Kurier Warszawski)

Obraz jest dokumentem ukazującym sposób prezentacji dzieł na wystawie. Są one zawieszone na ścianie w kilku rzędach. Wśród publiczności rozpoznano wielu ówczesnych malarzy między innymi Antoniego Brodowskiego, Antoniego Blanka i palącego tabakierkę Aleksandra Kokulara. Postacią siedzącą na pierwszym planie patrzącą na widzów jest sam autor obrazu, Wincenty Kasprzycki. Obraz jest świadectwem życia kulturalnego Warszawy końca lat dwudziestych XIX w., kiedy to trwał intensywny rozwój miasta

Aleksander Gierymski podczas swojego pobytu w Warszawie w latach 1879–1888 pracował jako ilustrator prasowy oraz malował sceny ukazujące mieszkańców biednych dzielnic Warszawy: Solca, Powiśla i Starego Miasta. Przedstawiał robotników, nędzarzy, handlarki i Żydów. Tematem, do którego wielokrotnie powracał był wizerunek starej kobiety sprzedającej owoce. Jej portretowe przedstawienie znane jest dzisiaj z dwóch obrazów olejnych pod tytułem Żydówka z cytrynami w Muzeum Śląskim w Katowicach i Żydówka z pomarańczami w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Pierwowzorem i inspiracją do tych obrazów były fotografie wykonane w atelier przy Nowym Świecie przez Konrada Brandla. Były to tak zwane typy charakterystyczne, czyli wizerunki zawodów i zajęć typowych dla Warszawy. Gierymski posłużył się fotografiami Brandla do wykonania szkiców. Malarz wielokrotnie zmieniał kompozycję, handlarkę ukazywał w całej postaci lub 3/4, obróconą w lewo lub stojącą wprost. Artysta pracując nad tym tematem wykonywał szkice ołówkowe i olejne. Ostatecznie powstały dwie autorskie wersje obrazu. To psychologiczne portrety, starej kobiety – handlarki owoców. Gierymski skupił się całkowicie na ukazaniu modelki, na jej twarzy i intensywnym, przeszywającym spojrzeniu. To portrety, w których nie chodzi o estetyczne piękno lecz głęboką prawdę o człowieku. Handlarka stoi oparta o balustradę, za nią widoczna jest zamglona panorama Warszawy.

Stworzcie mapę myśli pt. „Miasto w literaturze i sztuce od XIX do XX wieku” na kartce lub w zeszycie.

Czy wiesz czym jest mapa myśli?

Mapa myśli: metoda polegająca na graficznym notowaniu krótkich pojęć, również w formie rysunków lub symboli zgodnie z zasadą „od ogółu do szczegółu”. Pomocne są kolory oraz różnorodność kształtów form stosowanych do notowania jak np. strzałki, chmurki itp. Można je tworzyć ręcznie lub z wykorzystaniem różnorodnych programów i aplikacji.

Poniżej zamieściliśmy przykład Mapy Myśli, jednak najlepiej stworzyć własną mapę porządkującą dotychczas przeczytane informacje.